«شادروان» زیر ذره‌بین منتقدان/بار فیلم روی دوش موقعیت‌های کُمیک

خبرگزاری ایرنا :

به گزارش ایرنا، جشنواره فیلم فجر از صبح دوشنبه ۱۱ بهمن ماه به چهلمین سال خود وارد و در قد و قامت جوانی پرتجربه میزبان علاقه مندان به سینما شد. اگر اکران فیلم ها و حواشی مربوط به این فستیوال بزرگ ملی سینما را فاکتور بگیریم، یکی از مهمترین بخش های این جشنواره، نقدهای منتقدان و کارشناسان به این جشنواره است که حال و هوای متفاوتی به این رویداد می دهد.

در ادامه به چند نقدی که در سومین روز جشنواره نگاشته شد، می پردازیم.

بار شادروان روی موقعیت های کُمدی

شادروان می‌توانست یک فیلم درام داستانی جذاب و پرنشاط در جشنواره فیلم فجر باشد که حالا بخاطر نداشتن داستان قوی و گره‌ای که بتواند فیلم را سرپا و پرکشش نگه دارد، بار خود را روی موقعیت‌های کمدی گذاشته و با خلق لحظات خنده‌دار مخاطب را با خندیدن همراه خود می‌کند.

به نظر می‌رسد موقعیت‌سازی و فقط تمرکز برای داشتن موقعیت‌های شاد و خنده‌دار، دلیلی برای ساخت فیلم شده است. به خصوص آن‌که نهاد پشتیبان فیلم نیز توجه جدی بر محتوا و کار فرهنگی دارد. بنابراین ساخت فیلمی برای ایجاد نشاط در جامعه در اولویت قرار می‌گیرد اما پرداخت فیلمنامه‌ و داستان مورد، به صورت جدی خیر. شادروان قبل از اینکه بخواهد در فیلم و کارگردانی مورد نقد قرار بگیرد، به خاطر فقدان یک داستان و درام مورد نقد است.

کمدی موقعیت از منظر نگارنده، سخت و در عین حال قابل درک‌ترین کمدی‌هاست که اجرای خوبش می‌تواند تضمینی برای یک فیلم ماندگار باشد. شادروان در یک سوم آغازین خود یک کمدی موقعیت است. موقعیت هم از دل تم فقر و موضوع پول می‌آید. خانواده‌ای که کارت پدر مرحوم شان مسدود شده است و حالا برای پول باید تلاش کنند و به این در و آن در بزنند.

مسائل عقلانی و منطق‌سازی برای چنین موقعیت‌هایی فانتزی و لحن کمدی را کمرنگ می‌کند. بنابراین در مواجهه با شادروان نباید علت و معلول یک درام واقع گرایانه را معیار قرار داد و درباره شبکه استدلالی متن سخن گفت.

بیان مفاهم سیاسی با تلخ ترین شکل ممکن

فیلم سینمایی شادروان عنوان دومین اثر حسین نمازی است که با نظر هیأت انتخاب چهلمین جشنواره فیلم فجر به این دوره از جشنواره راه یافته است. اثری در ژانر ملودرام اجتماعی که هر چند در ظاهر به صورت کمدی و طنز موقعیت به بیان مشکلات خانواده‌ای فقیر و حاشیه‌نشین می‌پردازد، اما مفاهیم سیاسی خود را آن هم به تلخ‌ترین شکل ممکن در لابه‌لای دیالوگ‌های طنازانه بازیگران خود به جان مخاطب این اثر حقنه می‌کند.

در این میان شاید بتوان گفت تنها ویژگی مثبت شادروان این است که فقر را دست مایه حقارت خانواده ایرانی نکرده و خانواده باباقلی که در حاشیه شهر تهران زندگی می‌کنند، هرچند به لحاظ مالی در تنگنا هستند اما همچنان می‌خواهند عزت خود را حفظ کنند، تا مبادا اقوام و فامیلی که برای تشییع پیکر پدرشان آمده‌اند این موضوع را بفهمند.

اگرچه افراط، تفریط، اغراق و ناهماهنگی از اصلی ترین مولفه های یک اثر گروتسک است که با یک پس زمینه سیاه و تلخ، حرف های جدی خود را با بیانی متفاوت به مخاطب خود ارائه می دهد اما در دومین ساخته حسین نمازی این مولفه ها به خوبی در کنار هم نمی نشیند و فیلم چندان جدی به نظر نمی رسد. فیلم بیشتر از آنکه مخاطب را به سمت و سوی یک فضای متضاد و ناهمگون اما حساب شده و هدفمند سوق دهد، در یک روایت آشفته اسیر می کند. آنچه مسلم است در شادروان بیش از آنکه موقعیت ایجاد شده مخاطب را درگیر کند، این شوخی های کلامی است که با تکه پرانی خود را نمایان می کند و چندان عمیق نمی شود.

شادروان پایان خوب نداشت

فیلم شادروان همه چیز داشت به جز یک پایان خوب. کار جدید حسین نمازی در روز دوم جشنواره چهلم فجر، نکته های مثبت زیادی داشت. مهم ترین هم این بود که خود زندگی بود. برای خنداندن، ادا نداشت. برای عشق ورزیدن، قیافه نمی گرفت. برای زندگی کردن، بهانه نمی خواست.

این فیلم درباره زندگی یک خانواده پنج نفره ای است که زیر خط فقر زندگی می کند. مشکلی برای آنها به وجود می آید که نمی توانند به دارایی های اندک پدر در کارت بانکی اش پی ببرند و برای این کار دست به کارهایی می زنند اما اغلب آنها ناموفق است. خط داستانی شادروان، تلخ است، چرا که فقر، اصولاً موضوع تلخ و آزاردهنده ای است، اما در این فیلم، کارگردان چهره ای انسانی و واقعی تر از فقر نشان می دهد که با آن، تماشاگر به خنده میهمان می شود. لودگی و ادا و اطوار در کار نیست. همه شخصیت ها، مابه ازای بیرونی دارند و باورپذیرند.

«شادروان» زیر ذره‌بین منتقدان/بار فیلم روی دوش موقعیت‌های کُمیک

گریم نمکین بازیگران

گریم بازیگران، دوست داشتنی و نمکین است. ساختگی و مصنوعی نیستند. شخصیت اصلی که نادر نام دارد (سینا مهراد)، شخصیتی جالب اما آشنا دارد. بقیه هم. حتی رویا تیموریان که نقش مادر خانواده را بازی می کند هم، نقشی قابل دفاع دارد و از آن کاراکتر غالب اش که زنی از طبقه متوسط و یا بالا، دیگر نشانه، میمیک یا اکتی دیده نمی شود. زنی رنج کشیده اما استوار و آبرومند است. تلفیق معضلات جامعه ایرانی و افغانستانی در این فیلم، پیام شریف و ارزشمندی را با خود دارد؛ ما هر دو ملت، یک خانواده ایم که از هم جدا افتاده ایم.

اغلب صحنه های شادروان به رغم تلخی های بسیار، خنده و شیرینی دارد و این شیرینی، از بازی های خوش حس ریشه دارد. با این حال، پایان فیلم، تلخ و گس بود که با روند کلی فیلم، مغایرت داشت. کارگردان عامدانه این‌گونه کار را به پایان رساند تا مخاطب را علاوه بر غافلگیری، به تفکر بیشتر نیز وادار کند. اما واقعاً می شد با همان شیرینی غالب داستان، فیلم را به پایان رساند و همچنان نیز غافلگیر شد و اندیشه کرد.

پدر یک خانواده پرجمعیت حاشیه نشین که از راه فروش سبزی خوردن امرار معاش می کنند بر اثر افراط در مصرف نان خامه ای! می میرد و  اعضای خانواده که برای ترخیص او از بیمارستان و کفن و دفنش پولی ندارند دچار مشکلات زیادی می شوند.

شادروان از سبک گروتسک پیروی می کند

یک ایده خوب و پرداخت متوسط. اثری که می توانست شانه به شانه فیلم اجاره نشین های داریوش مهرجویی بزند اما نتوانست خود را آن‌گونه که باید جا بیندازد. در شادروان با خانواده ای مواجهیم که بدبختی و فقر سر تا پای‌شان را فرا گرفته و به قول معروف از در و دیوار برای شان می بارد؛ در این بین، مسأله مرگ پدر و هجوم اعضای فامیل به خانه متوفی که خودشان وضعیتی به مراتب بدتر از خانواده شادروان دارند، شرایطی را به لحاظ درام نویسی به وجود آورد که در صورت پرداخت مناسب تبدیل به یکی از آثار قابل تامل سینمای ایران می شد.

«شادروان» زیر ذره‌بین منتقدان/بار فیلم روی دوش موقعیت‌های کُمیک

شادروان یکی از معدود فیلم های سینمای ایران است که در فیلمنامه و حتی ساختار خود از سبک گروتسک پیروی می کند. در فرهنگ نامه ها در تعریف گروتسک نوشته شده: گروتسک ترکیبی است از اشکال، تصاویر و چهره‌های زشتی که آراسته شده باشند و این زشتیِ همراه با آراستگی، چیزی عجیب و غریب، ترسناک، خنده‌دار و غیرواقعی را خلق کند.

به گزارش ایرنا، چهلمین جشنواره فیلم فجر با حضور ۲۲  فیلم در بخش «سودای سیمرغ»، ۱۰ فیلم در بخش «فیلم کوتاه» و هشت فیلم در بخش «مستند» از ۱۱ تا ۲۲ بهمن به دبیری مسعود نقاش‌زاده در برج میلاد به عنوان خانه جشنواره، برگزار می‌شود. فیلم‌های این دوره از جشنواره در سینماهای ۳۱ استان در سراسر کشور اکران خواهد شد.

چراغ جشنواره فیلم فجر در روز نخست با ۲ فیلم بیرو و مرد بازنده روشن شد و در روز دوم نیز فیلم های علفزار و شادروان به نمایش درآمدند. امروز چهارشنبه ۱۳ بهمن ماه و در سومین روز از جشنواره، ۲ فیلم برف آخر و لایه های دروغ به نمایش درآمد.

«شادروان» زیر ذره‌بین منتقدان/بار فیلم روی دوش موقعیت‌های کُمیک